Dinsdag 20 maart 2018

BIMPraat: ‘Besteksoftware nog lang niet BIM-proof'

De BIMPraat van vorige week donderdag 15 maart over de waarde van het bestek (en bestekschrijver) in een BIM-project gaf aanleiding tot veel interactiviteit en vragen. De rol van bestekschrijver verandert maar om prettig te kunnen werken, moet de huidige software nog op veel plekken worden aangepast.

Ed den Boer, oprichter Het Nationaal BIM Platform

Tijdens deze BIMPraat onder leiding van contractspecialist Mynko van der Graaf van ingenieursbureau ABT, waren er uiteraard veel bestekschrijvers en contractspecialisten en zij stelden veel vragen. Van der Graaf zette de stelling ‘verdwijnt het bestek of het vak van bestekschrijver in de toekomst’ neer waardoor de meeste deelnemers op het puntje van hun stoel zaten. De adviserende rol van een bestekschrijver is breder dan een buitenstaander vermoedt. In verschillende antwoorden die werden gegeven, klonk echter regelmatig ontevredenheid over het te gebruiken gereedschap, oftewel software, waardoor er een discussie op gang kwam.

In Nederland zijn er niet zo veel leveranciers die software voor bestekken leveren. Voor de bouw kennen we  Kubus Spexx, Duncan en nieuwkomer Systhema met S-bestek, deze maken gebruik van de Stabu2 systematiek . Daarnaast is er STABU Bouwbreed. Voor de civiele techniek hebben we de RAW-bestekken van CROW. Naast deze software zien we steeds meer werkbeschrijvingen in programma’s als Briefbuilder (Relatics) en Word.

Traditioneel

Na een korte inleiding werd de definitie van het bestek aangeduid als het contractstuk bestaande uit de Algemene Voorwaarden en werkbeschrijving inclusief de bestektekeningen van een bouwproject, dat door aannemers wordt gebruikt en waarmee ze aan de slag gaan met het opstellen van een aannemersbegroting. In het traditionele proces voor de realisatie van het project, is dit contractstuk (bestekboek) het document waarmee alle deelnemende partijen werken zodat de specificaties van alle gebruikte materialen aan de gevraagde prestaties kunnen worden getoetst. Nu hebben niet alle projecten een bestekboek omdat een opdrachtgever soms specifiek vraagt om alleen een technische omschrijving waarbij een minimale technische uitwerking van het project wordt genoteerd. De rol van de bestekschrijver is dan die van adviseur die meedenkt over de realisatie van het bouwproces en de te gebruiken materialen.

Bij een technische omschrijving wordt er niet altijd met een bestekprogramma gewerkt. Soms volstaat het om dan de codering van STABU of NL-sfb over te nemen naar een Word-document dat samen met de tekeningen als contractstuk wordt gebruikt.

BIM

Wie de jongste ontwikkelingen volgt, weet dat een bestekboek in besteksoftware wordt gemaakt, waarbij de codering gekoppeld kan worden aan de elementen uit het 3D-model. Deze programma’s kunnen dus tijdwinst opleveren voor de partijen die begrotingen maken.

We hebben in de afgelopen jaren het gebruik van BIM als werkproces en modellering explosief zien groeien. Specialistische software kan alle verschillende modellen in elkaar schuiven (architect, constructeur, installateur) en kan zelfs de onderlinge fouten (clashes) detecteren. Nu zou je denken dat het bestek er dan automatisch ook aan is vastgekoppeld om de materialisering van alle elementen direct standaard te voorzien van de (NL-sfb) codering en gebruikte materialen … Toch niet dus. Er is nog een wereld te winnen want, ook al is er veel gebeurd, veel werk gebeurt nog handmatig waardoor fouten kunnen ontstaan en de tijdwinst vervliegt.

Workaround per project

Van der Graaf legde tijdens de BIMPraat uit dat hij grofweg drie methodieken heeft ontwikkeld en getest waarbij hij per project bekijkt welke methode hij gebruikt om een bestek te maken. “De ervaring leert dat we geen ingewikkelde software of aanvullende applicaties gebruiken. We zijn begonnen zonder intelligente koppelingen vanuit Revit, STABU en Excel en kennen dan drie vormen.”

  1. Elementcoderingen uit 3D-model toevoegen aan de bestekken

“Deze methode heb ik bij meerdere STABU2-bestekken (bouwkundig en constructief) toegepast”, legde Van der Graaf uit. “Van belang is vooraf na te denken over een eenduidige structuur voordat het ontwerpteam begint. Elementencodering is van belang, want ieder element moet een unieke code hebben. Hercoderen is een groot risico want er is geen fysieke koppeling en hoe ga je dan om met gelijk gecodeerde elementen met verschillende specificaties? Belangrijk bij deze methode is om rekening te houden met niet gemodelleerde onderdelen, zoals onder meer hang- en sluitwerk, vochtkeringen of kitwerk.”

Deze methode brengt risico’s met zich mee want het controleren op volledigheid en juistheid blijft lastig en is foutgevoelig.

  1. Elementenbestekken met gelijke codering als het 3D-model

“De tweede methode passen we steeds vaker toe bij kleinere werken, zoals windmolenfundaties, schilrenovaties en radartorens  met besteksoftware Kubus SPEXX (basis NEN 2699). Bij Cinemec Waalsprong, een middelgroot bioscoopcomplex in Nijmegen, startte ik met integraal werken. Hierbij werkte ik tussen de modelleurs die mij direct betrokken bij ontwerpkeuzes en schreef ik de werkbeschrijving direct mee tijdens het ontwerp”, aldus Van der Graaf.

Ook deze methode kent risico’s gericht op de verfijning en splitsing van elementen. Het omschrijven van niet-gemodelleerde onderdelen is lastig en het aanbrengen van tussentijdse wijzigingen kost extra tijd en geld.

  1. Bestekpostcodes toevoegen aan de elementen in het 3D-model

“Deze derde methode is onder andere toegepast bij het Collectiegebouw van Museum Boijmans te Rotterdam. De voordelen van deze methodiek liggen in het integraal en fysiek bij elkaar werken, wat in tijdwinst voor de projectleider resulteerde”, vertelde Van der Graaf. “Gebleken is dat de inzet van de bestekschrijver vooraf, tijdwinst opleverde aan het einde van het project. De keerzijde is dat er ruimte moet zijn in de planning en dat een duidelijke proactieve houding van modelleur en bestekschrijver nodig is (ongevraagd meekijken) om samen bestekcodes in te voeren in het model (keynotes-elementen) en een controle uit te voeren op niet-gemodelleerde onderdelen”, aldus van der Graaf.

De voordelen bij deze methodiek zijn dat een dubbele controle plaatsvindt op compleetheid en afstemming van het model en bestek. Bedoelen we hetzelfde? Door de samenwerking leren de modelleur en contractspecialist van elkaar en krijgen ze begrip voor elkaar. Uiteindelijk resulteert de werkwijze in een 3D-model met eenduidige verwijzing naar het bestek, is er een lijst met bestekcodes van niet-gemodelleerde onderdelen en ontstaat er een volledig werksoortenbestek.

Conclusies van de drie methodieken

“De derde werkwijze werkte voor ons het beste”, zei Van der Graaf resoluut. “Maar de werkwijze is  arbeidsintensief, moeilijk herleidbaar en foutgevoelig omdat tijdgebrek eerder regel is dan uitzondering. Nadelen zijn dat er nog steeds geen link is met het PvE (Programma van Eisen), de informatie op meerdere plekken vindbaar is en niet duidelijk is wat de aannemer er uiteindelijk mee doet.”

 

‘Het gaat om de kennis, niet om het boek’

 

Toegevoegde waarde van bestekschrijver in toekomst

De bestekschrijver van nu ziet zijn rol veranderen. Toekomstmuziek en een grote wens is dat het technisch specificeren vanuit de initiatieffase steeds meer vanuit het model in een database zal plaatsvinden waarbij specificaties uit de database intelligent aan de elementen in het 3D-model worden gekoppeld en mogelijk wordt gecombineerd volgens de structuur die Systems Engineering hierbij biedt. Natuurlijk zullen niet alle specificaties worden gemodelleerd en blijft controle nodig op de juistheid van de informatie. Maar bij de aanbesteding kan de database naar de inschrijvers en is dat dan het feitelijke bestek samen met het model.

Uitstervend beroep

De vraag resteert dus of de bestekschrijver een uitstervend beroep is? “Dat geloof ik niet”, zegt Van der Graaf. “Bestekschrijvers zullen groeien naar meer specifiekere rollen als adviseurs in Algemene Voorwaarden of als technische specificeerders brengen ze kennis in, kunnen ze kwaliteit toetsen en kunnen er door hun kennis en ervaring voor zorgen dat het gevraagde vooraf goed wordt omschreven en ook daadwerkelijk wordt geleverd.”

Downloaden presentatie

De presentatie van Mynko van der Graaf is exclusief voor deelnemers aan deze BIMPraat te downloaden van de site van Het Nationaal BIM Platform.


De volgende BIMPraat is op 5 april en gaat over Communicatie en leiding geven in BIM-projecten. Aanmelden kan uiteraard via deze website.

Reacties

Login om reacties te kunnen lezen en een reactie te kunnen plaatsen.