Redactie Woensdag 14 november 2018

BIMPraat juridische aspecten BIM versus traditioneel bouwen

De BIMPraat van afgelopen donderdag was het podium van een levendige discussie over de juridische aspecten van traditioneel bouwen versus werken met BIM. “Technische mensen beoordelen technische problemen vooral op hun oplosbaarheid”, zegt co-spreker Bruno Bartelds. “Maar het gaat erom wie verantwoordelijk, en zelfs aansprakelijk, is voor die uitkomst.”

Door Ed den Boer

Voor deze BIMPraat was gekozen om de juridische aspecten van werken in BIM te koppelen aan anonieme maar echte praktijkvoorbeelden. Oprichter en eigenaar Bruno Bartelds van het BIM Instituut schetste hierbij steeds de case waarna advocaat Bouwrecht en partner Jacob Henriquez van Ploum advocaten & notarissen) antwoord gaf op de vragen die Bartelds en de zaal veelvuldig stelden. Aan bod kwamen de verantwoordelijkheden van projectleiders versus die van BIM-regisseurs. Maar ook de plichten van opdrachtgevers en aansprakelijkheden van aannemers.

Aanbesteden met BIM: wie is waarvoor verantwoordelijk?

De eerste case ging in op de verantwoordelijkheden van partijen bij het aanbesteden met BIM als onderdeel van een contract. In de praktijkcase zet een opdrachtgever het werk in de markt op basis van de model basisovereenkomst met bijbehorende UAV-gc 2005. De vraagspecificatie bestaat uit een Programma van Eisen (PvE), Voorlopig Ontwerp (VO) en Definitief Ontwerp (DO) aangevuld met een aantal 3D-modellen. In de case verstrekt de opdrachtgever deze 3D-modellen ‘ter informatie’ aan de opdrachtnemer. De opdrachtnemer in de case dient het DO uit te werken in een uitvoeringsontwerp (UO). Tevens staat in de overeenkomst: “Bij oplevering van het werk aan opdrachtgever dient opdrachtnemer een ‘as-built BIM’ te verstrekken …”

Bij controle van de verstrekte 3D-modellen blijken er nog serieuze ‘clashes’ te zijn en wijkt het 2D DO op enkele cruciale punten af van de BIM-modellen. Zo ontbrak bouwkundig staal in het 3D-model en was dit soms wel, soms niet opgenomen in model van constructie. Ook de installatie was in 2D anders uitgewerkt dan in het 3D-model en waren de details in 2D uitgewerkt waarbij objecten uit het 3D-model veranderd zijn. Gebouwdelen ontbreken in het 3D-model maar worden op de 2D-stukken wel verlangd.

Documenten ‘ter informatie’

Met de case zetten Bartelds en Henriquez de deelnemers op scherp. “Wat zijn de juridische implicaties indien de opdrachtgever tijdens de aanbestedingsfase het 3D-model (louter) ‘ter informatie’ verstrekt”, vroeg hij. Onder de deelnemers hadden sommigen moeite met het concept ‘stukken ter informatie’ ontvangen. Henriquez had een duidelijke boodschap. “De verantwoordelijkheid voor de juistheid van verstrekte informatie ligt in principe altijd bij de verstrekker. De ontvanger mag er op rekenen dat die informatie (ook als het ‘ter info’ is verstrekt) juist en relevant is. In het geval van twijfel kun je dat expliciet vragen. En als het dan niet wordt beaamd, doe je er verstandig aan om de informatie terug te sturen en duidelijk aan te geven dat je die informatie zult negeren omdat het geen status heeft”, aldus Henriquez.

Complicerende factor is dat in de aanbestedingsstukken de passage staat: “Bij het sluiten van de aannemingsovereenkomst neemt Opdrachtnemer de verantwoordelijkheid voor het ontwerp over van Opdrachtgever”. Natuurlijk riep dit vragen op, want wie tekent nou een contract met een dergelijke tekst? En toch gebeurt het in de praktijk vaker dan je zou denken. Zeker toen de bouwsector er anders voor stond dan nu. En het mag ook. “Maar wees je ervan bewust dat als je dit ondertekent, je verantwoordelijk bent voor dat ontwerp en je bijvoorbeeld ook met een oplossing aan de gang zult moeten”, zei Henriquez resoluut. Hij schetste middels recente uitspraken van de Raad voor Arbitrage voor de Bouw dat je als opdrachtnemer echter niet automatisch ontwerpverantwoordelijkheid van een opdrachtgever overneemt als je met zijn (BIM)-ontwerp aan de slag gaat, bijv. bij UAV-gc 2005 contracten.

Rolverdeling BIM-regisseur vs. projectleider

In case 2 van deze BIMPraat bleek dat in de zaal geen gezamenlijke definitie kon worden gevonden van de inhoud van het ‘BIM-proces’ en waar de demarcatie ligt tussen het projectproces en het BIM-proces. Hetzelfde gold voor de verantwoordelijkheden van de ‘BIM-regisseur’ versus de projectleider. Sommigen beschouwden de BIM-regisseur als een procesbegeleider zonder mandaat anders dan het mogen sturen op het tijdig in actie komen van projectpartners en het leveren van modellen. Anderen vonden dat de BIM-regisseur wel degelijk beslissingen kan en mag nemen. Slechts in twijfelgevallen mag of moet hij kwesties escaleren naar de projectleider.

Er kwam dan ook geen eenduidig antwoord op vragen van Bartelds aan de zaal over wie dan verantwoordelijk zou moeten zijn voor de uitkomst van het BIM-proces. “Er is klaarblijkelijk geen eenduidig beeld van de inhoud van de rol van BIM-regisseur en zijn mandaat”, stelt Bruno Bartelds achteraf. “Voor een projectleider hebben we dat wel. Wat de BIMPraat wel duidelijk maakt, is dat de meesten in de zaal dat ook geen echt punt vinden. Ik heb meerdere malen deelnemers horen zeggen: “We komen er met BIM snel uit.” Ja dat snap ik. Technische specialisten beoordelen technische problemen immers vooral op de oplosbaarheid ervan. Maar daar gaat het hier dus niet om. Het gaat erom wie er verantwoordelijk, en wellicht zelfs aansprakelijk, is voor die uitkomst. Dat antwoord hangt nog boven de markt. Hopelijk wordt deze vraag, ook breder in de markt, in de toekomst vaker gesteld en komt er op termijn ook een helder antwoord. Hetzij via de juridische weg, hetzij over een kop koffie.”

De volgende BIMpraat is 29 november en gaat over "overdracht BIM-beheermodel aan de opdrachtgever".

Reacties

Login om reacties te kunnen lezen en een reactie te kunnen plaatsen.